Rola sodu w organizmie

Źródła sodu

Sód jest pierwiastkiem powszechnie występującym w pożywieniu. Można powiedzieć, że wręcz wyzwaniem jest ograniczenie jego spożywania w diecie. Najpopularniejszą jego formą jest sól kuchenna – NaCl, która dodawana jest do wielu produktów podczas obróbki kulinarnej lub procesów technologicznych. W soli kuchennej znajduje się ok. 40% sodu, co oznacza że w łyżeczka do herbaty zawiera ok. 2000mg sodu. Inne jego formy to dwuwęglan sodu występujący w  napojach oraz glutaminian sodu dodawany do przypraw, jaj, mięsa, ryb, warzyw, konserw, chleba, serów i wędlin.

Rola sodu w organizmie

1. Odpowiada za równowagę osmotyczną w zewnątrzkomórkowych płynach ustrojowych, a co za tym idzie pośrednio reguluje objętości wszystkich płynów w ustroju i za całą gospodarkę wodną. Jego nadmiar lub niedobór będą odpowiadały za stany przewodnienia i odwodnienia. 8 g sodu jest w stanie zrównoważyć 1 litr wody.

2. Sód jest antagonistą potasu i razem z nim tworzy różnicę stężeń (gradient) po obu stronach błony komórkowej. Różnica tych stężeń umożliwia powstanie potencjału błony i pełnienie przez nią szeregu funkcji: przenoszeniu impulsów nerwowych oraz wykonywania skurczu i rozkurczu komórek mięśniowych.

3. Prawidłowy gradient sodowy (różnica jego stężeń między płynem wewnątrz- i zewnątrzkomórkowym) umożliwia transport aminokwasów i węglowodanów do tkanek.

4. Pomaga utrzymać prawidłową regulację kwasowo-zasadową ustroju (razem z potasem i chlorem).

5.  Zwiększa wydzielanie soków trawiennych.

Niedobór sodu

Ze względu na nagminne dodawanie sodu w różnych jego formach jako najtańszą formę konserwantu, niedobór sodu jest bardzo rzadko spotykaną patologią. Możemy mieć z nim do czynienia w przypadku nasilonych biegunek i wymiotów, intensywnego pocenia się oraz przy patologiach nerek związanych z jego utratą z moczem (tubulopatie) lub przy niedoczynności nadnerczy (niedobór mineralokortykosteroidów). Jatrogennie można wywołać hiponatremię przy nieprawidłowym stosowaniu leków moczopędnych powodujących utratę jonów, w tym sodu oraz nadużywając środków przeczyszczających. Ze znaczną utratą soli musimy liczyć się w wysokich temperaturach i podczas intensywnych treningów (np. u maratończyków).

Hiponatremia objawia się szybką męczliwością, utratą apetytu i łaknienia, skurczami mięśni, upośledzeniem koncentracji i uwagi oraz zdolności zapamiętywania. Niedobór sodu może doprowadzić do odwodnienia, spadku ciśnienia krwi, bólów głowy. Może zwiększyć ryzyko porażeń słonecznych i udarów cieplnych.
Skutki nadmiaru sodu w organizmie

Nadmiar sodu w organizmie nie jest rzadką przypadłością. Kupujemy gotowe produkty lub półprodukty bogate w sód, a dodatkowo często sami dosalamy potrawy. Hipernatremia prowadzi do nadciśnienia z wszelkimi jego powikłaniami łącznie z udarem mózgu, który jest stanem zagrożenia życia. Kolejnym objawem nadmiaru sodu jest przewodnienie, które objawia się przede wszystkim nasilonymi obrzękami, szczególnie kończyn dolnych.

Dzienne zapotrzebowanie

Mężczyźni i kobiety:
≥75 roku życia - 1200 mg/dobę
66 - 75 - 1300 mg/dobę
51 - 65 - 1400 mg/dobę
19 - 50 - 1500 mg/dobę
Okres ciąży i laktacji - 1500 mg/dobę

Górna granica spożycia sodu wynosi 2000 mg/d (5 g NaCl).