Witamina K - prawidłowa hemostaza

Właściwości

Witamina K jest w rzeczywistości grupą związków chemicznych, będących pochodnymi naftochinonu. Wyróżniamy naturalne i syntetyczne witaminy K.

Do grupy naturalnych witamin zalicza się witaminę K1 (fitomenadion, fitonation, filochinon), która syntetyzowana jest przez rośliny oraz witaminę K2 (menachinon, farnochinon), która syntetyzowana jest przez bakterie znajdujące się w jelicie cienkim. Wszystkie są rozpuszczalne w tłuszczach. Grupa tych związków podlega szeregu procesom przemian metabolicznych w wątrobie. Naturalna witamina K ulega degradacji pod wpływem światła, promieniowania jonizującego oraz mrożenia.

Grupa syntetycznych witamin składa się z witaminy K3 (menadionu), które w odróżnieniu od naturalnych związków są rozpuszczalne zarówno w tłuszczach (lepiej), jak i w wodzie.

Wchłanianie witaminy K jest łatwiejsze razem z witaminą H.

Związki zmniejszające jelitowe wchłanianie witaminy K, to: alkohol, związki o pH silnie zasadowym, antykoagulanty, aspiryna, niektóre antybiotyki, neomycyna (lek przeciwgrzybiczny).

Źródła

Źródła witaminy K1 to przede wszystkim ciemnozielone liściaste warzywa (szpinak, sałata, kapusta właściwa), zboża, mleko i produkty mleczne (jogurty, sery), owoce (awokado, brzoskwinie), olej sojowy oraz inne warzywa (ziemniaki, brokuły, rzepa, ogórek, lucerna).

Naturalnym źródłem witaminy K2 jest flora bakteryjna jelita cienkiego.

Rola

1. Regulacja procesów krzepnięcia krwi i utrzymywanie prawidłowej hemostazy.
Witamina K uczestniczy w wątrobowej syntezie czynników krzepnięcia (protrombiny, czynniku VII, IX i X). Bierze udział w potranslacyjnej gammakarboksylacji białek prekursorowych dla tychże substancji. Dzięki utrzymywaniu odpowiedniego stężenia czynników krzepnięcia we krwi zapewnia prawidłowo krótki czas krwawienia z uszkodzonych naczyń.

2. Odgrywa ważną rolę w gospodarce wapniowej i mineralizacji tanki kostnej.
Witamina K odpowiada za procesy karboksylacji osteokalcyny, osteopontyny, osteonektyna w tkance kostnej, które biorą udział w procesie kalcyfikacji układu szkieletowego. Oprócz tkanki kostnej magazynowanie wapnia zachodzi także w nerkach, płucach i łożysku.

3. Wykazuje działanie antybakteryjne w stosunku do bakterii z rodziny Staphylococcus, Streptococcus i Mycobacterium tuberculosis.

4. Posiada właściwości przeciwgrzybiczne, przeciwbólowe i przeciwzapalne.

5. Bierze udział w procesach glikozylacji.

Niedobór

1. Zaburzenia krzepnięcia.
Niedobór witaminy K prowadzi do zmniejszonego wytwarzania protrombiny oraz wydłużenia czasu krzepnięcia krwi. W konsekwencji dochodzi do krwotoków z nosa, układu pokarmowego i moczowego. Trudności w zatamowaniu krwawienia pogarszają gojenie się wszelkich ran. U noworodków najbardziej boimy się skazy krwotocznej, która objawia się masywnymi krwotokami z przewodu pokarmowego.

2. Zaburzenia metabolizmu tkanki kostnej.
Dochodzi do zaburzenia w mineralizacji tkanki kostne i utraty jej masy.
Niedobór witaminy K najczęściej występuje:
- u noworodków (zwłaszcza wcześniaków),
- u pacjentów z chorobami wątroby,
- u pacjentów niedożywionych, żywionych parenteralne,
- u chorych z problemami onkologicznymi,
- u pacjentów leczonych przewlekłą antybiotykoterapią (które niszczą naturalną florę bakteryjną),
- u chorych z zaburzeniami wchłaniania (zwłaszcza przy niedrożności dróg płciowych).

Minimalne dzienne zapotrzebowanie

Mężczyźni - 65 mcg/d
Kobiety - 55 mcg/d
Niemowlęta:
0 - 6 miesiąc życia - 5 mcg/d
7 - 12 miesiac życia - 10 mcg/d

Wszystkie noworodki otrzymują obecnie po urodzeniu domięśniowy zastrzyk z suplementem witaminy K w celu zapobiegnięcia krwotokom. Noworodkom donoszonym podaje się 0,5-1,0 mg, a wcześniakom co najmniej 1 mg.

Toksyczność

Nie stwierdzono szkodliwych skutków ubocznych przy wysokim spożywaniu naturalnej witaminy K. Uszkodzenia wywołują sztuczne suplementy diety. U noworodków przedawkowanie witaminy K w zastrzyku prowadzi do anemii hemolitycznej, hiperbilirubinemii, żółtaczki i w ostateczności do uszkodzenia wątroby. W przypadku zatruć witaminą K obserwowano sporadycznie uszkodzenia tkanki mózgowej.

Toksyczne działanie witaminy K odbija się przede wszystkim na hemostazie organizmu prowadząc do rozpadu krwinek czerwonych i niedokrwistości. U dorosłych bardzo duże dawki mogą upośledzać funkcjonowanie wątroby. Suplementy podawane w postaci zastrzyków mogą powodować uczucie uderzeń gorąca (wywołane skokami ciśnienia tętniczego), nadmierną potliwość oraz miejscowe odczyny alergiczne. Z tego względu dzieci oraz chorzy w ciężkim stanie ogólnym powinni zaopatrywać wszelkie niedobory witaminy K z naturalnych źródeł.