Jak radzić sobie z grypą?

Tak jak w każdej chorobie, tak i w przypadku grypy wielokrotnie większe znaczenie ma zapobieganie jej niż leczenie. Jednakże w tym przypadku pacjent zmuszony jest tylko do poszerzenia wiedzy odnośnie choroby i podjęcia decyzji o szczepieniu, dalej wszystkie czynności wykonywane są przez personel medyczny. Jest to nieporównywalnie łatwiejsze niż profilaktyka np. chorób sercowo-naczyniowych czy cukrzycy.

Później pozostaje jedynie leczenie, które nigdy nie dorówna możliwościom naszego układu odpornościowego. Nie mamy bowiem leku, który zabija wirusy w organizmie, gdyż namnażają się one wewnątrz naszych komórek. Dysponujemy głównie leczeniem przeciwwirusowym i objawowym.

Zapobieganie grypie
- szczepienia
- wzmacnianie działania układu odpornościowego
Leczenie
- leczenie przeciwwirusowe
- leczenie objawowe
- leczenie immunomodulujące
- leczenie powikłań pogrypowych
Medycyna alternatywna

Zapobieganie grypie

Podstawą są corocznie, sezonowo wykonywane szczepienia. Dodatkowo można przygotować układ odpornościowy na ewentualną chorobę regularnie wzmacniając jego aktywność. Nie bezpodstawne jest również unikania miejsc szczególnie zagrożonych epidemiami. Wirus grypy przenosi się drogą kropelkową i bardzo łatwo można ulec zarażeniu. Zachowanie podstawowych zasad higieny (częste mycie i dezynfekcja rąk oraz nie dotykanie okolicy twarzy w miejscach publicznych) powinno w dużym stopniu zabezpieczyć nas przed zakażeniem.

Szczepienia

Szczepionka przeciwko grupie zawiera atentowane (zabite) wirusy oraz substancje chemiczne wspomagające jej działanie. Można ją podawać o każdej porze roku choć najbardziej wskazane jest  szczepienie w sezonie grypowym, który w Polsce trwa od listopada do kwietnia. Pierwsze oznaki wzmożonej aktywności układu immunologicznego można zaobserwować już po 2 tygodniach, a pełna produkcja przeciwciał występuje w 6-8 tygodniu. Odporność organizmu na dany szczep zaczyna z czasem wygasać, a więc również odporność krzyżowa na nowe, podobne szczepy jest mniejsza. Musimy pogodzić się z faktem, że raz odbyte szczepienie osiąga pełną skuteczności w ciągu pierwszego miesiąca i działa optymalnie w ciągu jednego sezonu. Dlatego szczepienie należy powtarzać co roku, niezależnie od dobrego stanu zdrowia, młodego wieku i braku innych obciążeń.

Cel i skuteczność szczepienia

Wielu pacjentów wątpi w skuteczność szczepień, ponieważ zdarzyło im się przebyć grypę pomimo zaszczepienia w danym sezonie. W rzeczywistości jedynie u około 30% osób szczepionka okazuje się nieskuteczna. Natomiast pozostałe osoby najprawdopodobniej przebyły przeziębienie lub inne choroby zakaźne, a nie prawdziwą grypę.

Choć szczepienie nie zabezpiecza w 100% przed zakażeniem grypą, to uczulenie organizmu na wirusa daje przynajmniej dwie podstawowe korzyści. Zmniejsza znacznie prawdopodobieństwo zachorowania oraz prawdopodobieństwo wystąpienia ciężkiego przebiegu choroby i powikłań zagrażających życiu. Szacuje się, że szczepionki mogą zapobiec zakażeniu lub wystąpieniu powikłań u około 70% zaszczepionych. Natomiast osłabienie objawów choroby obserwuje się nawet u 90%.

Metoda doboru szczepień

Ponieważ istnieje wiele szczepów wirusa grupy, które cały czas mutują tworząc nowe odmiany, konieczne jest sezonowe, coroczne szczepienie. Dlatego Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) co roku na podstawie spekulacji i relacji ekspertów, określa te odmiany wirusa, których spodziewa się w danym sezonie. Na podstawie tych danych szczepionki produkowane są przez niezależne firmy farmaceutyczne. Ponieważ możliwa jest produkcja jedynie szczepionek dopuszczonych przez WHO, wszystkie koncerny produkują preparaty przeciw tym samym odmianom wirusa. Dlatego niemożliwe jest by skuteczność szczepionki zależała od producenta, zależy ona jedynie od trafności tegorocznych przewidywań ekspertów WHO.

Wskazania do szczepienia

Szczepienie przeciw grypie jest wskazane co roku dla wszystkich osób powyżej 6. miesiąca życia, jeżeli lekaż nie stwierdził ku temu przeciwwskazań. Dotyczy to również kobiet ciężarnych i karmiących oraz planujących ciążę.

Szczególnie szczepieniom powinny się poddać następujące grupy ludzi:
- pracownicy służby zdrowia,
- pracownicy szkolnictwa,
- pracownicy pomocy społecznej,
- dzieci poniżej 6 lat i osoby dorosłe powyżej 50 roku życia,
- osoby cierpiące na choroby przewlekłe (ze szczególnym uwzględnieniem niewydolności serca, cukrzycy, niewydolności nerek, chorób wątroby, niewydolności oddechowej i chorób układu immunologicznego),
- kobiety w 2 lub 3 trymestrze ciąży.

Wszystkie kobiety, które są w ciąży lub ją planują powinny się zaszczepić. Przeciwciała przeciwko grypie wytworzone przez kobietę w ciąży w konsekwencji szczepienia chronią również niemowlę w pierwszych miesiącach życia. Jest to jedyna metoda zabezpieczenia niemowląt do 6. miesiąca życia.

Ponieważ pierwsze efekty działania szczepionki widać już po 14 dniach, dlatego wskazane jest również szczepienie podczas panującej epidemii, gdyż nawet w trakcie jej trwania szczepionka może przynieść pożądane korzyści.

Pamiętajmy, że młode i zdrowe osoby również zarażają się wirusem grypy, a prawdopodobieństwo zachorowania zależy od zjadliwości wirusa, jego odmiany oraz prowadzonego stylu życia.

Przeciwwskazania do szczepień

Bezwzględne przeciwwskazania do szczepienia przeciw grypie:
- uczulenie na składniki szczepionki, w tym najpopularniejsze na białko jaja kurzego,
- stany ostre z zagrożeniem życia,
- schyłkowe stadia niektórych chorób układowych,
- skrajne zaburzenia odporności,
- stosowanie niektórych leków.

Pacjenci obciążeni przewlekłymi chorobami często boją się szczepienia na grypę, obawiając się jego negatywnego wpływu na osłabiony organizm. Przypominamy, że szczepienie nie może wywołać grypy, więc nie ma najmniejszego wpływu na wydolność organizmu. Jest wręcz przeciwnie, wszyscy pacjenci z chorobami przewlekłymi typu: choroby sercowo-naczyniowe, choroby nerek, choroby układu oddechowego i chorzy na cukrzycę, będąc w okresie stabilnym choroby powinni bezwzględnie zaszczepić się przeciw wirusowi grypy. W przypadku tych chorym ryzyko wystąpienia powikłań w trakcie grypy jest znacznie groźniejsze niż same reakcje uboczne po wykonanym szczepieniu.

Objawy uboczne

Objawy uboczne towarzyszą podaniu każdej szczepionki i są całkowicie naturalne. W przypadku szczepienia przeciw grypie nie są to groźne objawy i w większości ustępują maksymalnie w ciągu dwóch dni. Pojawić się może złe samopoczucie, wzrost temperatury ciała, bolesność i zaczerwienie w miejscu wkłucia. Są one efektem reakcji organizmu na składowe szczepionki nie odpowiadające bezpośrednio za jej działanie, takie jak rozpuszczalniki czy konserwanty.

Bezpieczeństwo szczepień

Ponieważ szczepy wirusów przeciwko którym produkowane są szczepionki są wyznaczane odgórnie, niezależnie od producenta bezpieczeństwo i skuteczność wszystkich szczepionek jest taka sama. Również strach przed opisanymi objawami ubocznymi, czy pogorszeniem przebiegu ustabilizowanej choroby przewlekłej są bezpodstawne.

Pacjenci boją się, że po przyjęciu szczepionki zachorują. Szczepionka przeciw grypie nie może wywołać grypy! Nie zawiera ona żywych wirusów, więc nie ma patogenu odpowiedzialnego za chorobę. Możliwy jest wzrost temperatury w ciągu 24 godzin od zaszczepienia, związany jest on jednak z uczuleniem na dodatkowe związki chemiczne zawarte w szczepionce. Objawy te mogą być mylone z początkowym okresem grypy.

Przy ciężkich, przewlekłych chorobach konsultacja ze specjalistą umożliwi optymalne ustalenie czasu szczepienia z pewnym bezpieczeństwem zabiegu.

Wzmacnianie działania układu odpornościowego

Suplementacja

Niektóre witaminy i związki wspomagają funkcjonowanie układu odpornościowego. Należą do nich: cynk oraz witaminy C i E. Zawsze zalecana jest próba dostarczenia niezbędnych składników z pożywieniem, a nie w postaci tabletek. Witamina E należy do antyoksydantów poprawiających działanie leukocytów. Jest rozpuszczalna w tłuszczach i znaleźć ją można w olejach roślinnych, kiełkach pszenicy i soi, migdałach, ziarnie słonecznika i maśle orzechowym. Witamina C wspomaga funkcję śródbłonka naczyń i jest rozpuszczalna w wodzie. Głównym jej rezerwuarem są cytrusy, papryka, brukselka, kalafior, cebula, zielony groszek i pomidory.
Jeżeli zdecydujemy się jednak na wspomaganie się preparatami farmaceutycznymi pamiętajmy, że przyswajając w ten sposób pewne związki, możliwe jest przedawkowanie. Dlatego nie należy przekraczać dozwolonej na ulotce dobowej ilości tabletek.

Działanie na endogenne modulatory układu immunologicznego

Wiele ogólnoświatowych badań potwierdziło, że różne rodzaje przewlekłego stresu (zarówno psychologicznego, jak i fizycznego) powodują wzrost stężenia endogennego hormonu stresu – kortyzolu. Podwyższone stężenie tego hormonu z czasem powoduje osłabienie układu odpornościowego. Jednocześnie długotrwałe zaburzenia nastroju i depresje pogarszają dodatkowo funkcjonowanie układu immunologicznego.

Z tego też względu niebagatelne jest dbanie o własny odpoczynek. Badania potwierdzają, że hormony szczęścia – endorfiny ułatwiają radzenie sobie z zakażeniami. Za ich wzrost odpowiadają takie czynności jak: śmiech, uprawianie sportu, seks, spożywanie słodyczy oraz relaks.

Leczenie

Leczenie przeciwwirusowe

Nie dysponujemy lekami mogącymi zabić wirusy na wzór antybiotyków, które zabijają bakterie. Wirusy namnażają się w komórkach i nie mogą żyć poza żywym organizmem. Mogą przetrwać maksymalnie kilka godzin w środowisku zewnętrznym w sprzyjających warunkach fizykochemicznych czekając na ewentualne bierne przedostanie się do żywych komórek.

W przypadku wirusa grypy stosowane są dwie grupy leków: inhibitory neuraminidazy (oseltamiwir, zanamiwir) oraz inhibitory białka M2 (amantadyna i rimantadyna). Pierwsze zatrzymują namnażanie wirusa w ludzkich komórkach nie niszcząc ich przy tym. Zmniejszają znacznie liczbę powikłań i objawów w przebiegu grypy. Drugie blokują kanał jonowy zbudowany z tzw. białka M2 poprzez który wirusy wnikają do wewnątrz komórek. W ten sposób zapobiegają zainfekowaniu komórek przez wirusy.

Problem ze stosowaniem leków przeciwwirusowych wynika z ich nieskuteczności po rozwinięciu pełnoobjawowej grypy. Najlepszy efekt uzyskuje się w ciągu pierwszej doby po zakażeniu, dlatego powinny być stosowane od razu po zaobserwowaniu pierwszych objawów grypy. Nie jest to jednak w rzeczywistości możliwe, ponieważ wzorując się na tej radzie każdy pacjent zgłaszający się z temperaturą i bólem głowy do lekarza powinien z miejsca dostać leki przeciwwirusowe. Po pierwsze nie ma pewności, że owe objawy świadczą o rozwijającej się grypie, ponieważ są wyjątkowo niespecyficzne. Po drugie leki przeciwwirusowe ze względu na swoje działania niepożądane powinny być stosowane rozważnie z uwzględnieniem pełnego obrazu pacjenta i jego dodatkowych obciążeń. Z tego względu wczesne zastosowanie leków przeciwwirusowych jest właściwe jedynie w przypadku pacjentów zgłaszających się do lekarza z wczesnymi objawami grypy, niezaszczepionych w danym sezonie i należących do grup zwiększonego ryzyka. W czasach epidemii stosowanie leków przeciwwirusowych staje się bardziej powszechne, jednak są to sytuacje ekstremalne.

Leczenie objawowe

Leczenie objawowe pozwala na zwalczaniu i łagodzeniu podstawowych objawów grypy (gorączki, bólu głowy, suchego kaszlu, kataru, bólów mięśniowo-stawowych) bez wpływu przyczynowego. W rzeczywistości sprowadza się do działań miejscowych i nieswoistego hamowania reakcji obronnej organizmu.

Stosowane leki objawowe:
- preparaty udrażniające nos: krople do nosa, tabletki,
- preparaty przeciwkaszlowe: syropy, napoje rozrzedzające wydzielinę śluzową oskrzeli,
- leki przeciwgorączkowe: tabletki, syropy dla dzieci,
- leki nasenne (dodawane do leków przeciwgorączkowych).

Podstawowym leczeniem objawowym (szczególnie u dzieci) powinno być nawadnianie! Wiele osób zapomina o tym, jak ważne jest uzupełnianie płynów podczas choroby, w trakcie której z potem możemy tracić nawet do 2 litrów wody ustrojowej. Nawet przyjmując wiele leków możemy wciąż czuć ogromne osłabienie wynikające po prostu z odwonienia.

Istnieją preparaty przeciwbólowe przeznaczone do stosowania na noc zawierające lek nasenny. Pamiętajmy jednak, że sen wywołany tymi substancjami jest płytki, a następnej nocy mogą wystąpić problemy z zasypianiem.

UWAGA!!! Większość preparatów dostępnych jest bez recepty choć są to silne leki mogące spowodować wiele działań niepożądanych. Przedawkowanie preparatów takich jak aspiryna, ibuprofen i innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych jest najczęstszą przyczyną niewydolności wątroby i uszkodzenia nerek! Zwalczanie gorączki wywołanej grypą może być szczególnie trudne lecz pod żadnym pozorem nie można przekraczać dopuszczalnej dziennej liczby tabletek! Niedopuszczalne jest również łączenie różnych preparatów przeciwgorączkowych. Leki te wchodzą w ścisłe interakcje i objawy niepożądane mogą pojawić się nawet wcześniej.

Dzieci do 18 roku życia nie powinny stosować preparatów zawierających kwas acetylosalicylowy (aspirynę), ponieważ może u nich wystąpić tzw. zespół Reya. Polega on na uszkodzeniu wątroby z następową jej niewydolnością oraz wtórnym wystąpieniem encefalopatii. W ostateczności choroba kończy się śmiercią dziecka. Za najbezpieczniejszy środek przeciwbólowy w tej grupie wiekowej uważa się ibuprofen.

Leczenie immunomodulujące

Są to leki wyjątkowo specjalistyczne wspomagające działanie układu odpornościowego. Stosuje się je jedynie w szpitalu, kiedy przebieg grypy jest wyjątkowo ciężki, szczególnie u pacjentów z obciążeniami i z grup podwyższonego ryzyka.

Leczenie powikłań pogrypowych

Jest to jedyny moment kiedy sensowne staje się wdrożenie antybiotykoterapii. Powikłania grypy polegają przede wszystkim na nadkażeniu różnych układów narządów (szczególnie układu oddechowego) bakteriami. Antybiotyki nie działają na wirusy, więc wcześniej nie będą po prostu działały. Klinicznie na podstawie wielu badań i obserwacji ustalono granicę 7 dni choroby, po których można włączyć antybiotyk lub wcześniej jeżeli pojawią się oznaki zakażenia bakteryjnego (zielona wydzielina z nosa lub plwocina, zapalenie płuc).

Medycyna alternatywna

Pacjenci bardzo często używają tzw. medycyny alternatywnej zwanej też naturalną uważając, że jest obarczona mniejszą liczbą objawów niepożądanych niż medycyna konwencjonalna. W praktyce jednak zakażenie wirusami jest na tyle specyficzne i trudne do zwalczania normalnymi lekami, że niewiele miejsca pozostaje na spekulacje czy inne techniki działają. Zmorą lekarzy jest również często występująca sytuacja, gdzie pacjenci zamiast iść do doktora korzystają jedynie z medycyny niekonwencjonalnej. Zawsze najrozsądniejszym wyjściem jest skorzystanie najpierw z porady specjalisty, a potem dodatkowo na własną odpowiedzialność można skorzystać z innych usług. Pamiętajmy jednak, że o ile działanie leków jest dobrze poznane i udowodnione na wielu chorych w ogólnoświatowych badaniach, o tyle medycyna alternatywna wciąż pozostaje w kręgu tajemnic. Jeżeli po zażyciu leków wystąpią u nas powikłania, zawsze mamy osoby do których możemy się zwrócić o pomoc lub o odszkodowanie. Przy przyjmowaniu preparatów o nieznanym składzie i działaniu, w sytuacji zagrożenia życia lekarze mogą być bezsilni. Zgodnie z maksymą „po pierwsze nie szkodzić” – my również nie szkodźmy sobie sami.