Efekt jo-jo

Wszystkim znany jest efekt jo-jo: powracanie do wagi sprzed kuracji odchudzającej tuż po jej zakończeniu. U części osób zmagających się z tym problemem obserwuje się nawet zwiększenie masy ciała sprzed odchudzania. Szacuje się, że więcej niż połowa pacjentów po zrzuceniu zbędnych kilogramów wraca do poprzedniej wagi. Wahania w efekcie jo-jo wynoszą więcej niż 10 % wyjściowej masy ciała.

Kiedy dochodzi do efektu jo-jo?
- przy szybkim powrocie do starych nawyków żywieniowych, zaraz po zakończeniu diety,
- przy niewłaściwym, zbyt szybkim odchudzaniu się, np. przy pomocy głodówek,
- przy odchudzaniu się jedynie za pomocą diety, bez aktywności fizycznej.

Teoria metaboliczna

Teoria metaboliczna efektu jo-jo tłumaczy szybki powrót do wagi sprzed odchudzania spowolnieniem podstawowej przemiany materii. Drastyczne obniżenie spożywanych kalorii jest agresywnym sygnałem dla organizmu o stanie niebezpiecznym dla zdrowia. Dlatego, jako przystosowawczy mechanizm obronny, chroniący przed patologicznym spalaniem nie tylko tkanki tłuszczowej, ale i mięśniowej, następuje spowolnienie podstawowej przemiany materii – zmniejszenie zapotrzebowania na energię. Powrót do dawnych nawyków żywieniowych po osiągnięciu pożądanej wagi sprawia, że dostarczamy zbyt dużo kalorii w stosunku do zapotrzebowania organizmu i nadmiar tej energii jest natychmiast odkładany w postaci zapasów tkanki tłuszczowej.

Teoria pamięci komórek tłuszczowych

Pojęcie „pamięci komórek tłuszczowych” powstało po odkryciu, że liczba komórek tłuszczowych w organizmie w życiu dorosłym jest z góry ustalona i jedynie ich objętość ulega zmianie wraz z odchudzaniem lub tyciem. Okazało się, że ilość tych komórek jest zdeterminowana w dzieciństwie w zależności od naszego sposobu odżywiania się. Oznacza to, że osoby, które były otyłe jako dzieci, będą miały większe trudności ze zrzuceniem zbędnych kilogramów w życiu dorosłym oraz większe ryzyko powrotu do poprzedniej wagi. Zarówno dieta, jak i ćwiczenia fizyczne mogą jedynie zmniejszyć wielkość komórek tłuszczowych, natomiast ich liczba pozostaje stała. Co więcej obserwuje się, że efekt jo-jo u takich osób nasila się z każdym cyklem odchudzania i tycia.

Bardzo prawdopodobne jest, że obie teorie: metaboliczna i pamięci komórek tłuszczowych są słuszne i występują równocześnie, podwójnie utrudniając proces odchudzania.

Jak uniknąć efektu jo-jo?

Efektu jo-jo można uniknąć jedynie odchudzając się mądrze, a to znaczy zdrowo. Niestety takie odchudzanie trwać może tygodnie, ale daje naprawdę długoterminowe efekty. Badania udowodniły, że bezpieczna dieta dająca trwałe efekty to taka, przy której tygodniowy spadek wagi nie przekracza 0,5 – 1 kg. Pamiętajmy jednocześnie, że początkowo tracimy wodę, a nie tkankę tłuszczową, więc w pierwszych tygodniach łatwiej nam będzie stracić nawet 2 kg. Odchudzanie musi być jednak racjonalnie zaplanowane. Jeżeli przykładowo chcemy zrzucić 10 kg, musimy przygotować plan minimum 10-tygodniowej diety, która obowiązkowo musi zostać wsparta programem ćwiczeń. Nawet pół godziny dziennie ćwiczeń pomaga wystarczająco zwiększyć poziom przemiany materii.
Na koniec nie można zapomnieć o tym, że program odchudzania nie może skończyć się z dnia na dzień. Jeżeli zamierzamy zwiększyć ilość przyjmowanych kalorii, musimy robić to stopniowo – maksymalnie do 500 kcal na dwa tygodnie.