Białko w diecie

Punkt Zdrowia

Białka są to wielkocząsteczkowe polimery (kompleksy wieloelementowe) złożone z aminokwasów. Aminokwas jest podstawową jednostką budulcową białka. Istnieje łącznie 20 aminokwasów, z których tylko 8 należy do grupy tzw. niezbędnych lub egzogennych dla organizmu. Białka są źródłem wielu pierwiastków i jonów metali niezbędnych do życia. Białka nierzadko są jedynie składową większej cząsteczki, która może zawierać dodatkowo reszty cukrowe, przyłączone jony metali lub inne związki.

W praktyce stosowany jest podział białek na pełnowartościowe (białko jaja kurzego), częściowo niepełnowartościowe (białko mięsa, mleka, nasion roślin strączkowych) oraz niepełnowartościowe (zboża, orzechy i inne białka roślinne).

Białko pełnowartościowe

Białko pełnowartościowe zawiera wszystkie 8 niezbędnych (egzogennych) aminokwasów. Należą do nich: leucyna, izoleucyna, walina, lizyna, metionina, fenyloalanina, treonina, tryptofan, a w przypadku niemowląt także histydyna. Aminokwasy endogenne, to takie, dla których organizm posiada odpowiednie szlaki przemian umożliwiające ich produkcję ze związków prostych lub innych aminokwasów. Zaliczę się do nich: alanina, arginina, glicyna, histydyna, kwas asparaginowy, kwas glutaminowy, prolina, seryna, cysteina, tyrozyna. Nie można żyć bez dostarczania wszystkich aminokwasów egzogennych. Za najbardziej wartościowe białko uważa się białko całego jaja kurzego. W drugiej kolejności pod tym względem znajduje się białko pochodzenia zwierzęcego. Białka roślinne zawsze są ubogie w choćby jeden lub kilka niezbędnych aminokwasów.

Funkcje białek

Organizm wykorzystuje zarówno w pełni wykształcone skomplikowane białka i wieloelementowe cząsteczki, jak i pojedyncze aminokwasy i małe związki chemiczne.
Pojedyncze aminokwasy mogą być wykorzystywane do syntezy neurotransmiterów w neuronach, hormonów, zasad purynowych oraz pirymidynowych wchodzących w skład kwasów nukleinowych i ludzkiego DNA, aminocukrów wchodzących w skład mukopolisacharydów, czy glutationu uczestniczącego w procesach niszczenia wolnych rodników.

Funkcje białek:

- budulcowa – tworzenie elementów strukturalnych komórek: &-keratyna, elastyna, kolagen,
- enzymatyczna – uczestniczenie w katalizowaniu reakcji chemicznych będąc składową enzymów,
- regulatorowa – modulacja ekspresji genów,
- immunologiczna – tworzenie immunoglobulin,
- kinetyczna - budowanie elementów kurczliwych mięśni: miozyna, aktyna,
- oddechowa - transport tlenu przez cząsteczki hemoglobiny i transferyny,
- transportowa - białka osocza uczestniczą w przenoszeniu wielu substancji we krwi,
- spichrzeniowa - magazynowanie różnych substancji w komórkach, np.: ferrytyna,
- buforowa - utrzymywanie właściwego ciśnienia onkotycznego w organizmie,
- wytwarzanie i przekazywanie impulsów nerwowych
- hormonalna – wytwarzanie hormonów mających wpływ na przebieg procesów biochemicznych, np.: hormon wzrostu, insulina,
- energetyczna – białko używane jest jako źródło energii w ostateczności w sytuacji niedoboru tłuszczu i węglowodanów w celu zbilansowania strat energetycznych.

Zapotrzebowanie na białko

Białko u dorosłego człowieka powinno stanowić 10-15 % energii uzyskiwanej z przyjmowanego pożywienia w ciągu doby. Wartości te mogą się zwiększać w przypadku stanów związanych z intensywną syntezą komórek i wzmożoną produkcją związków, takich jak czas wzrastania oraz ciążą i czas laktacji u kobiet. Wartość zapotrzebowania wzrasta proporcjonalnie do zwiększenia tempa procesów metabolicznych.

Minimalne zapotrzebowanie człowieka na białko można określić jako najmniejszą ilość białka, która przyjmowana wraz z pożywieniem pozwala na utrzymanie równowagi biologicznej organizmu poprzez rekompensowanie naturalnych strat związanych z metabolizmem białek.

Podstawowe zapotrzebowanie na białko wynika z katabolizmu azotu mocznikowego, strat białka w kale, pocie, złuszczającym się nabłonku oraz w wydychanym powietrzu. Zapotrzebowanie na białko zależy także od różnic w składu aminokwasowego spożywanych białek (egzo- lub endogenne). Przy prawidłowym dostarczaniu białek pełnowartościowych, szybciej uzyskuje się pokrycie strat i zmniejsza się zapotrzebowanie.

Niedobór białka

Ludzki organizm jest bardzo wrażliwy na najmniejsze spadki ilości białka w ustroju. Kiedy straty przekroczą 14% całkowitej ilości białka w organizmie, prowadzi to do poważnych schorzeń. Białko nie powinno stanowić mniej niż 10% naszego dziennego bilansu energetycznego.

Już nieznaczny niedobór białka objawiać się może pod postacią zaburzenia funkcji ośrodkowego układu nerwowego, obniżenia odporności, zahamowania wzrostu, zaburzenia czynności nerek oraz obniżenia albumin i transferryny w osoczu. Większy niedobór białek prowadzi do powstania choroby zwanej kwashiorkor. Dochodzi w niej do braku białek przy skompensowanej innymi drogami gospodarce energetycznej. Pojawiają się obrzęki oraz zanik mięśni przy zachowaniu prawidłowej tkanki podskórnej. Skrajne niedobory białek prowadzą do innej choroby – marasmus. Polega ona na objawach ogólnego niedożywienia, skrajnego wychudzenia, zaniku mięśni i tkanki podskórnej. Skrajne niedożywienie białkowe jest przyczyną śmierci około 6 mln dzieci rocznie w krajach głodujących. Niedożywienie, szczególnie u dzieci prowadzi do zaburzenia procesu wzrastania kości i mięśni, rozwoju intelektualnego, pracy przewodu pokarmowego, procesów spichrzeniowych oraz związane jest ze wzrostem ryzyka chorób infekcyjnych i przypuszcza się, że także alergii

.Niedoboru białek możemy się spodziewać w ubogich, jednostajnych dietach, w których dominują produkty zbożowe - relatywnie ubogie w białko. Produkty zbożowe są cennym elementem żywienia ze względu na wysoką zawartość aminokwasów siarkowych. Ich wadą jest jednak mała zawartość lizyny niezbędnej, szczególnie wśród dzieci i niemowląt, do prawidłowego wzrostu i rozwoju. Dlatego przy diecie zbożowej należy pamiętać o konieczności łączenia jej elementów z roślinami strączkowymi lub produktami mlecznymi bogatymi w ten aminokwas. Jednak nawet rośliny strączkowe, choć są bogate w białko, to ich skład aminokwasowy nie jest pełny w porównaniu z białkiem zwierzęcym i dzieciom w okresie wzrastania koniecznie należy dostarczać wszystkich niezbędnych składników.

Nadmiar białka

Nadmiar białka w diecie może spowodować zwiększone wydalanie wapnia oraz związane z nim choroby: osteoporozę i kamicę nerkową. Pogłębia także niewydolność nerek, chorobę niedokrwienną serca, otyłość. Może być jednym z elementów wpływających na rozwój niektórych nowotworów.

Dieta bogatobiałkowa

Czym innym jest jednak dieta bogatobiałkowa, która pomaga w walce z otyłością i nadwagą. Ilość przyjmowanego białka mieści się w granicach normy lub nieznacznie ją przekracza. Dieta wysokobiałkowa jest jedną z bardziej skutecznych. Dietę tę należy jednak stosować ostrożnie i nie dłużej niż 3-4 tygodnie. Dłuższe nadmierne przyjmowanie białka prowadzi do zakwaszenia organizmu, a konsekwencji do nadmiernego obciążenia trzustki oraz nerek i powstania dalszych powikłań. Dieta bogatobiałkowa jest zalecana szczególnie w okresie wzmożonego wysiłku fizycznego. Dlatego idealnie nadaje się na pierwszą fazę odchudzania, kiedy nie jesteśmy jeszcze w stanie zmniejszyć ilości przyjmowanego pokarmu, a jedynie zmieniamy proporcje odpowiednich składników razem z początkiem treningu. Po pierwszym miesiącu adaptacji można zmienić dietę na normobiałkową i niskokaloryczną.

Komentarze

otylosci pomaga dieta ubogobialkowa

Komentuj

Zawartość pola nie będzie udostępniana publicznie.

Najnowsze artykuły

Szybki marsz dla zdrowia

Bieganie obniża ciśnienie krwi i poziom cholesterolu, a także redukuje ryzyko cukrzycy. Wszystkie trzy są głównymi czynnikami powodującymi choroby...

Najnowsze artykuły

Szybki marsz dla zdrowia
Bieganie obniża ciśnienie krwi i poziom cholesterolu, a także redukuje ryzyko...
Rzucamy palenie - porady
Rzucanie palenia nie jest łatwie - wymaga czasu i wysiłku, często nie udaje się...
Odchudzam się

Najnowsze artykuły

Kremy na zimę i mróz
Zimą delikatna skóra twarzy i rąk wystawiona jest na działanie mrozu, wiatru i zmian temperatury (zwłaszcza przy przechodzeniu z ciepłego miejsca w zimne i na odwrót). Wszystkie te czynniki powodują...
Dbamy o paznokcie
O zdrowie i wygląd paznokci należy dbać, w przeciwnym razie możemy doprowadzić do ich osłabienia i zniszczenia - pęknięć, rozdwajania się, wyszuszenia i podrażnienia skórki wokół paznokci. Dbanie o...

Najnowsze artykuły

Astma
Astma oskrzelowa, czyli dychawica oskrzelowa charakteryzuje się częstymi, przejściowymi nawrotami duszności, spowodowanymi niedrożnością dróg...
Cukrzyca - kontroluj jedzenie
To co jemy i kiedy jemy wpływa na poziom cukru we krwi, dlatego bardzo ważna jest kontrola tego poziomu, zwłaszcza jeżeli chorujemy na cukrzycę, ale...

Najnowsze artykuły

Brutalne gry mogą zwiększać poziom agresji

Naukowcy z uniwersytetu stanowego w Ohio, USA przeprowadzili badanie mające sprawdzić, czy granie w brutalne gry wideo powoduje zwiększenie poziomu agresji u osób w nie grających. Całość badania...

Porady dla samotnych rodziców

Wychowywanie dziecka w pojedynkę oznacza stawanie przed wieloma trudnymi zadaniami i podejmowanie ważnych decyzji na własną rękę. Samotnym rodzicom jest trudniej, muszą więc...