Otyłość - rodzaje choroby

Otyłość – choroba czy objaw?

Otyłość zawsze jest ciężką chorobą. Może być pierwotnym zaburzeniem (otyłość prosta) lub powikłaniem innego schorzenia – dlatego walka z nią bywa tak trudna, gdy nie wiemy z jakim przeciwnikiem mamy do czynienia.

Definicja i patomechanizm

Definicja podaje, iż jest to choroba przewlekła, która cechuje się nadmiernym gromadzeniem tkanki tłuszczowej. Do postawienia diagnozy przez lekarza potrzebne są dwa parametry. Ilość tkanki tłuszczowej u kobiet musi przekraczać 25% masy całego ciała, u mężczyzn natomiast 15%. Dodatkowo wskaźnik masy ciała BMI musi wynosić co najmniej 30 kg/m2.

Najczęściej występuje otyłość prosta. Jest ona efektem dodatniego bilansu energetycznego. Organizm jest w stanie magazynować substancje jedynie w sytuacji, gdy całe jego zapotrzebowanie jest zaspokojone. Tak dzieje się np. w przypadku nadmiernego spożywania pokarmów. Najpierw energia pożytkowana jest na podstawową przemianę materii, następnie termogenezę (wytwarzanie ciepła) i aktywność fizyczną, a na końcu nadwyżka magazynowana jest w postaci zapasów tłuszczowych.

Szacuje się, że w Polsce na otyłość cierpi obecnie około 20% populacji. Nadwaga jest jeszcze częstsza - występuje u 45% mężczyzn i 35% kobiet. Leczenie choroby i jej powikłań pochłania dziś 21% budżetu przeznaczonego na ochronę zdrowia. Co sprawia, że zaburzenie to jest tak częste, a ilość osób starająca się nieskutecznie o wyjście z choroby tak duża?
Zobacz także: Przyczyny otyłości

Okazuje się, że w patogenezie otyłości odgrywają rolę zarówno czynniki środowiskowe, jak i genetyczne, u każdego w unikatowych proporcjach i nasileniu. Przyczyną może być wspomniane nadmierne spożywanie pokarmu wynikające z dużego apetytu. Niektóre osoby mają wyjątkowo niski spoczynkowy metabolizm, dlatego nawet obiektywnie normalne lub małe ilości jedzenia mogą być odkładane w postaci tłuszczu i jedynie dodatkowy wysiłek fizyczny jest w stanie zrównoważyć całkowity bilans. W przebiegu niektórych chorób lub procesów fizjologicznych (takich jak ciąża) pojawia się zjawisko zatrzymywania wody w organizmie. Rozmieszcza się ona zazwyczaj dosyć równomiernie i daje charakterystyczny wygląd. U sportowców spotykamy się ze zjawiskiem znacznego wzrostu wagi, która wynika z nadmiernego rozrostu masy mięśniowej.

Choć definicja podaje 2 niezbędne warunki klinicznego rozpoznania otyłości, coraz częściej zarówno lekarze jak i dietetycy zaczynają korzystać z dodatkowych pomiarów, które pomagają dokładniej określić rodzaj otyłości oraz różne zdrowotne konsekwencje z nich wynikające.
Należą do nich:
- masa ciała,
- wskaźnik talia-biodro/ WHR,
- obwód talii.
Przeczytaj: Diagnostykę otyłości

Te same kilogramy – inne typy otyłości

Otyłość dzieli się na trzy stopnie ze względu na wartość BMI:
Stopień I – 30 – 34,9 kg/m2
Stopień II – 35 – 39,9 kg/m2
Stopień III – od 40 kg/m2
Na podstawie tych stopni lekarz podejmuje inną terapię. Przykładowo – dopiero stopień III kwalifikuje do operacyjnego leczenia otyłości (czytaj dalej).

Poza samą ilością, również rozmieszczenie tkanki tłuszczowej ma znaczenie. Na tej podstawie powstał popularny podział na otyłość uogólnioną, pośladkowo-udową i brzuszną.

Otyłość brzuszna diagnozowana jest gdy wskaźnik WHR u kobiet wynosi co najmniej 0,85, a u mężczyzn 1,0. Otyłość pośladkowo-udowa rozpoznawana jest poniżej tych wartości. Otyłość brzuszna występuje również, gdy obwód pasa jest większy niż 102 cm u mężczyzn i 88 cm u kobiet.

OTYŁOŚĆ UOGÓLNIONA:    

Tkanka tłuszczowa rozmieszczona jest równomiernie w obrębie całego ciała. Ten typ otyłości występuje zazwyczaj u osób, u których problemy z wagą rozpoczęły się już w dzieciństwie.

OTYŁOŚĆ GYNOIDALNA (POŚLADKOWO-UDOWA):

Ze względu na charakterystyczny wygląd nazywana jest otyłością typu „gruszki”. Dotyczy bioder, ud i pośladków i występuje głównie kobiet.

OTYŁOŚĆ ANDROIDALNA (BRZUSZNA)

Otyłość brzuszna znana jest także pod wieloma innymi nazwami jak: otyłość centralna, typu jabłko, trzewna, czy wisceralna. Spotykana jest częściej u mężczyzn i zajmuje głównie górne partie ciała, takie jak ramiona, kark, brzuch. Ta lokalizacja jest przyczyną groźnych konsekwencji. Tłuszcz gromadzi się wokół ważnych życiowo narządów powodując uniesienie przepony i otłuszczenie serca. Pogarsza się znacznie wydolność wysiłkowa chorego oraz wentylacja płuc.

Ten typ otyłości jest zmorą krajów wysoko i średnio rozwiniętych, w tym Polski. Głównymi jej przyczynami są złe odżywianie, brak sportu i nadużywanie alkoholu. Ten ostatni punkt przyczynił się do powstania żartobliwego określenia: „mięsień piwny”. Udowodniono jednak, że każdy alkohol w równym stopniu ma potencjał do prowokowania otyłości brzusznej. Przypuszcza się również, że do przyczyn otyłości aneroidalnej można zaliczyć podłoże genetyczne, hormonalne oraz psychiczne.

Choć znacznie trudniej leczy się otyłość pośladkowo-brzuszną, to jednak właśnie „mięsień piwny” może prowadzić do takich powikłań jak: cukrzyca, choroby układu krążenia, choroba wieńcowa, miażdżyca, nadciśnienie. Może być także składową zespołu metabolicznego X.

Kilogramy obciążające nasze zdrowie

Pamiętajmy, że każdy zrzucony kilogram to krok naprzód i odciążenie organizmu! Walka z otyłością jest bardzo ciężka, nie można jednak zniechęcać się widząc marne efekty. Nawet jeżeli do „zdrowotnego ideału” brakuje nam jeszcze bardzo dużo, to polepszenie stanu zdrowia i zmniejszenie ryzyka innych chorób następuje już po pierwszym straconym kilogramie!

Warto podjąć walkę już dziś! Stwierdzono bowiem, że otyłość zwiększa ryzyko zapadalności na choroby układu krążenia, cukrzycę typu 2, obturacyjny bezdech senny, niektóre typy nowotworów, zwyrodnienie kości i stawów. W skrajnych przypadkach prowadzi do niepełnosprawności i różnego stopnia inwalidztwa. Znacząco skraca oczekiwaną długość życia.
Zobacz: Skutki otyłości

Leczenie otyłości

W leczeniu otyłości zawsze rozpoczyna się od leczenia niefarmakologicznego. Składa się na nie terapia dietetyczna, wysiłek fizyczny i psychoterapia. Z doświadczenia lekarzy wynika, że regularna współpraca między pacjentem a dietetykiem oraz sumienne wypełnianie tych trzech elementów w większości przypadków przynosi doskonałe efekty.

Jeżeli leczenie niefarmakologiczne nie przynosi spodziewanych efektów na rynku dostępnych jest kilka preparatów i leków wspomagających odchudzanie. Ostatecznością jest leczenie operacyjne, do którego niezbędne są określone wskazania i spełnienie pewnych warunków.
Poznaj: Leczenie otyłości