Jak radzić sobie z migreną?

Kiedy pacjent zgłasza się z migrenowym bólem głowy do lekarza, okazuje się, że rozpoznanie choroby nie musi być wcale takie proste. Badanie neurologiczne, laryngologiczne i okulistyczne jest w normie. W rutynowych badaniach laboratoryjnych również nie stwierdza się odstępstw od stanu prawidłowego. Jeżeli objawy nie są typowe, pacjent może pozostać bez prawidłowego rozpoznania. Gdy już jednak przebrnęliśmy przez etap diagnozy, usłyszeć możemy niepomyślne wieści – nie istnieje lek, który raz na zawsze zakończy nawroty bólu. Migreny nie da się „wyleczyć” raz na zawsze. Można jednak skutecznie łagodzić lub przerywać napady bólu oraz zapobiegać ich nawrotom.

Leczyć, czy zapobiegać?

W leczeniu migreny podstawowe znaczenie ma wyeliminowanie czynników prowokujących napady oraz leczenie farmakologiczne. W jego skład wchodzi terapia doraźna, czyli przerywanie napadu oraz leczenie zapobiegawcze.

Wybór odpowiedniej terapii zależy przede wszystkim od częstości i nasilenia napadów, od rodzaju i nasilenia objawów towarzyszących, chorób współistniejących, skuteczności wcześniej stosowanych leków, ryzyka nadużywania leków oraz ich działań niepożądanych.

Terapia doraźna w ostrych napadach migreny ma za zadanie szybkie i skuteczne leczenie napadów, przywrócenie zdolności pacjenta do normalnego funkcjonowania oraz zminimalizowanie stosowania leków pomocniczych przez samego pacjenta.

Natomiast celem długofalowego leczenia migreny jest ograniczenie częstotliwości i nasilenia napadów migreny, ograniczenie niesprawności pacjenta, poprawa jakości życia, zapobieganie bólom głowy oraz uniknięcie nadużycia leków podczas napadu bólu.

Leki stosowane w napadach migrenowych

Stosuje się głównie 3 grupy leków:
1) leki działające na nieswoiste ośrodki przeciwbólowe (używane przy wielu rodzajach bólu),
2) nieselektywne i selektywne swoiste leki przeciwmigrenowe (działające tylko na ból migrenowy),
3) leki przeciwwymiotne i leki uspokajające (mające na celu zmniejszenie objawów towarzyszących).

Leczenie doraźne:

1. Swoiste

1) Tryptany - związki o selektywnym powinowactwie do receptorów 5-HT1 w mózgu (sumatryptan, ryzatryptan, zolmitryptan, eletryptan)

Tryptany należą do najbardziej skutecznych leków przeciwmigrenowych, działających nawet w czasie napadu migreny. Efektywnie łagodzą lub przerywają sam napad bólu, a także zmniejszają towarzyszące mu nudności i wymioty. Wszystkie te cechy sprawiły, że tryptany są obecnie lekami z wyboru w leczeniu silnych napadów migreny. Kolejną zaletą tryptanów jest możliwość różnej drogi aplikacji leku począwszy od doustnej, przez inhalacyjną (aerozol donosowy), doodbytniczą (czopki) po żylną (w warunkach szpitalnych).

Po ich zażyciu zmniejszenie bólu notuje się u 60-70% pacjentów. Aż u około 80% chorych powrót do normalnego funkcjonowania odbywa się w ciągu 30-120 minut.

Tryptany pozwalają odzyskać kontrolę i zmniejszają lęk przed wystąpieniem napadu. Niestety w Polsce leki te nie są refundowane, co oznacza, że pacjent musi zapłacić 100% ceny leku. Z tego względu większości pacjentów niestety nie stać na jego zakup.
Działania niepożądane tryptanów: niepokój, lęk, uczucie ciężkości w klatce piersiowej, sztywność karku, skurcz gardła, przejściowy wzrost natężenia bólu, cierpnięcie rąk.

Do przeciwwskazań w przypadku ich stosowania zaliczamy chorobę niedokrwienną serca, nieopanowane nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca oraz epizody niedokrwienia mózgu.

2) Alkaloidy sporyszu

Alkaloidy sporyszu aplikuje się w aerozolu donosowym. Przy ich stosowaniu może wystąpić nasilenie nudności i wymiotów, parestezje, dławica piersiowa, tachykardia lub bradykardia. Nie należy ich stosować w przypadku nieopanowanego nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca, choroby tętnic obwodowych, upośledzenia czynności wątroby i nerek, posocznicy oraz ciąży.

2. Nieswoiste

1) Analgetyki nieopioidowe oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)

Są to leki powszechnie dostępne bez recepty. Najczęściej stosowany jest paracetamol, który nie jest jednak zalecany. Na pierwszym miejscu znajduje się ibuprofen i inne NLPZ, szczególnie w preparatach złożonych. Należy jednak pamiętać, że nigdy pod żadnym pozorem nie jest dopuszczalne łączenie dwóch różnych leków z tej grupy. Mimo, że są to farmaceutyki powszechnie dostępne, mogą wywołać wiele działań niepożądanych, jak: uszkodzenie nerek, wątroby i przewodu pokarmowego, czy reakcje nadwrażliwości (astma, pokrzywka i inne).

2) Opioidowe leki przeciwbólowe

Są to leki skuteczne, nie są jednak zalecane ze względu na wysokie ryzyko uzależnienia. Stosowane są tylko w warunkach szpitalnych.

3) Neuroleptyki, leki przeciwymiotne

Są skuteczne i bezpieczne w przypadku migreny z nudnościami i wymiotami.

Leczenie zapobiegawcze:

Wprowadzenie leczenia zapobiegawczego wskazane jest w momencie, kiedy leki doraźne są nieskuteczne, przeciwwskazane lub powodują dokuczliwe działania niepożądane oraz gdy napady migreny występują częściej niż 2 razy w ciągu miesiąca powodując wyłączenie pacjenta z normalnego funkcjonowania na dłużej niż 3 dni.

Niezależnie od stosowanego leku, terapię rozpoczyna się zawsze od małej dawki, stopniowo zwiększając jej wielkość, aż do uzyskania efektu terapeutycznego lub do osiągnięcia dopuszczalnej dawki maksymalnej.

Sumaryczny czas leczenia powinien trwać minimum 6 miesięcy. Należy pamiętać, że pierwsze efekty leczenia widoczne są dopiero po 6-8 tygodniach, dlatego brak natychmiastowych efektów nie może zniechęcać do terapii. Dopuszczalne jest wspomaganie leczenia zapobiegawczego lekami doraźnymi.

1) Leki blokujące receptory beta-adrenergiczne (tzw. beta- blokery)

Wykazują się dobrą skutecznością, wywołują wiele działań niepożądanych.

2) Leki przeciwdepresyjne

Jedynym lekiem z tej grupy o udowodnionym działaniu jest amitryptylina. Wywołuje wzmożone łaknienie, przyrost masy ciała, suchość w jamie ustnej, senność, sporadyczne uszkodzenie mięśnia sercowego oraz hipotonię ortostatyczną.

3) Leki blokujące kanał wapniowy
Mogą wywołać parkinsonizm, depresję, przyrost masy ciała oraz senność.

4) Leki przeciwpadaczkowe

Są szczególnie przydatne u chorych ze współistniejącą padaczką, zaburzeniami lękowymi lub chorobą afektywną dwubiegunową (zaburzeniem przebiegającym z manią lub/i depresją)

5) Antagoniści receptorów serotoninowych (metysergid)

Ich stosowanie wiąże się z wieloma działaniami niepożądanymi, takimi jak przemijający ból mięśni, przyrost masy ciała, zwłóknienie zaotrzewnowe, zwłóknienie płuc i wsierdzia.

W łagodnych oraz umiarkowanych napadach migreny lub ciężkich napadach, na które w przeszłości z powodzeniem działały podobne leki, stosować można niesteroidowe leki przeciwzapalne skojarzone z lekami przeciwbólowymi zawierającymi kofeinę.

Natomiast w umiarkowanej, ciężkiej oraz łagodnej migrenie (która wcześniej słabo reagowała na NLPZ) stosuje się leki swoiste (tryptany), leki skojarzone (kwas acetylosalicylowy z paracetamolem i kofeiną) oraz ergotaminę.

W migrenie, której towarzyszą nudności i wymioty nie zaleca się podawania leków drogą doustną. Natomiast przyjmowanie leków drogą dożylną możliwe jest jedynie w warunkach szpitalnych.

Niefarmakologiczne łagodzenie objawów migreny

Niektóre domowe sposoby radzenia sobie z migreną cechują się naprawdę wysoką skutecznością. Z autopsji wynika, że najlepiej działa zlikwidowanie wszelkich źródeł światła: zasłonięcie okien, zgaszenie lamp. Łagodzi to objawy światłowstrętu. Następnie należy wyłączyć wszelkie źródła dźwięku, ponieważ tylko odpoczynek w ciszy i spokoju osłabia objawy fonofobii. Najlepszym sposobem jest położenie się do łóżka w ciemnym i cichym pomieszczeniu oraz próba zaśnięcia. Można przygotować sobie zimne okłady. Inne polecane czynności to: ciepła kąpiel, masaż, czy akupunktura.

Poza wymienionymi doraźnymi czynnościami, które pomagają w momencie, kiedy rozpocznie się już napad bólu, w leczeniu długofalowym zaleca się stosowanie technik relaksacji oraz psychoterapię.

Ziołolecznictwo również okazuje się skuteczne. Do ziołowych preparatów uspokajających zaliczamy: krwawnik pospolity, złocień maruny (Chrysanthemum parthenium) oraz lepiężnik różowy (Petasites officinalis s. hybridus). Niektórzy pacjenci czują się lepiej po suplementacji witaminy B2 oraz magnezu.