Co wywołuje migrenę?

Niestety dokładne przyczyny migreny nie są poznane. Udowodniona medycznie została jedynie rola czynników genetycznych w powstawaniu choroby, które mogą mieć wpływ na zaburzenie funkcji neurologicznych. Na podstawie badań i samoobserwacji pacjentów wysnuto teorię tzw. „wywoływaczy” - czyli konkretnych, indywidualnych czynników, które u osób z migreną mogą spowodować kolejny napad bólu.

Teoria mechanizmu powstawania migreny

Teoria ta opiera się na zakłóceniu współpracy między naczyniami krwionośnymi mózgu, a systemem nerwowym (dokładnie: piątym nerwem czaszkowym). Napad migrenowy rozpoczyna się po uaktywnieniu tzw. generatora migrenowego, znajdującego się w pniu mózgu. Z nieznanych dotychczas przyczyn, w wyniku tej reakcji następuje nadmierne uwalnianie amin endogennych, takich jak serotonina. Są to związki znajdujące się fizjologicznie w mózgu i odpowiadające za utrzymanie właściwego napięcia naczyń. W przypadku napadu migreny, wzrost ich stężenia powoduje patologiczny skurcz naczyń krwionośnych mózgu. Same aminy odgrywają również rolę w percepcji bólu. Następnie w mechanizmie regulacyjnym owe naczynia rozkurczają się. Okołonaczyniowe zakończenia nerwowe odczytują właśnie ten wtórny rozkurcz naczyń jako bodziec bólowy i przekazują go dalej dośrodkowo do jądra nerwu trójdzielnego w rdzeniu przedłużonym. Rozszerzenie naczyń mózgowych i oponowych zwiększa ich przepuszczalność dla białek i innych związków, które przedostając się poza naczynie wywołują okołonaczyniowy, neurogenny stan zapalny. Również to zapalenie tkanki mózgowej odczytywane jest przez włókna nerwowe jako ból. Dodatkowo przewrażliwione nerwy zaczynają niejako „nadinterpretować” normalne bodźce, takie jak: tętnienie naczyń. Jądro piątego nerwu czaszkowego przekazuje bodźce do wyższych ośrodków - do kory mózgowej, gdzie są one odczytywane jako ból, światłowstręt czy fonofobia. Jeżeli bodziec będzie bardzo silny, pobudzeniu ulegną również przylegające struktury odpowiadające za objawy wegetatywne, takie jak nudności czy wymioty.

Wywoływacze

Czynniki te działają tylko jako impuls „wywołujący” napad u osób z częstymi atakami migreny. Nie powinny być jednak nigdy traktowane jako właściwe przyczyny migreny. Wiele osób w istocie potrafi zidentyfikować czynniki prowokujące ból. Mimo to nie stanowi to reguły i duża część napadów może wystąpić bez uchwytnych okoliczności. Szukanie metodą prób i błędów możliwych „wywoływaczy” i aktywne ich unikanie jest pierwszym krokiem do prawidłowego leczenia migreny.
Zobacz także: Jak radzić sobie z migreną?

Czynniki mogące wywołać napad migreny:
- zdrowotne: menstruacja, wysokie ciśnienie krwi, ogólne przemęczenie, niedokrwistość, stany zapalne zębów, zapalenie zatok, bóle kręgosłupa, zmiany hormonalne, ciąża, obciążenia fizyczne, niedożywienie, stosowanie rygorystycznej diety,
- emocjonalne: niepokój, napięcia emocjonalne, depresja, ale także odprężenie po sytuacji stresowej (migreny weekendowe), obciążenie psychiczne, stres,
- zewnętrzne: podróże, zmiana rutyny (np. wyjazd na wakacje), zbyt duża lub zbyt mała ilość snu, dym tytoniowy, intensywny zapach, hałas, długie oglądanie telewizji, warunki pogodowe (zmiana ciśnienia, nagła zmiana pogody), silne zapachy (perfum, dymu, spalin bądź farby), jaskrawe światło,
- niektóre farmaceutyki: azotany (nitrogliceryna), doustna antykoncepcja, niektóre leki obniżające ciśnienie, duże dawki leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych,
- dietetyczne (bardzo indywidualne): czekolada, owoce cytrusowe, sery, konserwanty (glutaminian sodu), tłuste potrawy, alkohol (zwłaszcza czerwone wino), zbyt duża dawka kofeiny, orzechy.

1. Sen

Niewłaściwa higiena snu, w tym za krótkie, jak i za długie spadnie może wyindukować napad migreny. Znane jest zjawisko tzw. migreny weekendowej, kiedy napad bólu następuje w sobotę lub niedzielę po dłuższym śnie w stosunku do zwykłego tygodnia pracy. Udowodniono przy tym, że zachowanie stałego rytmu snu pozwala zmniejszyć ilość ataków w czasie weekendów. Podobna sytuacja ma miejsce podczas zaburzenia rytmu snu i czuwania w podróży, czy przy zmianie strefy czasowej. Bóle migrenowe są na tyle silne, że z powodzeniem mogą budzić pacjentów w nocy.

2. Stres

Uważa się, że nie tylko sam stres i związany z nim strach, ale również zmiana napięcia psychicznego mogą wywołać napad migreny. Do sytuacji takich należą: odprężenie po sytuacjach stresowych, urlop, zakończenie egzaminów, zmiana pracy, miejsca zamieszkania etc. Opisana wcześniej migrena weekendowa może być również związana z odprężeniem u osób intensywnie pracujących w ciągu tygodnia. Możliwe jest, że wielomiesięczny stres ciągły może indukować przejście migreny epizodycznej w przewlekłą (patrz: Jak rozpoznać migrenę?).

3. Żywienie

Aż 10% chorych znalazło produkty żywnościowe, które w ich przypadku wywołują napad migreny. Prawdopodobnie w rzeczywistości liczba ta jest jeszcze większa, choć trudno znaleźć konkretną uchwytną przyczynę. Sama jakość żywienia również ma ogromne znaczenie - drastyczne diety, wyeliminowanie pewnych składników pokarmowych mogą być impulsem dla kolejnego napadu. Rzucanie nałogów, w tym uzależnienia od kofeiny może być następnym wywoływaczem, choć paradoksalnie zbyt duża dawka kofeiny także może spowodować ten sam efekt. W kontekście czynnika jakim jest żywienie pewne jest tylko jedno – jest to element wyjątkowo indywidualny i jedynie wnikliwa samoobserwacja pozwala odnaleźć prawdziwy czynnik wywołujący migrenę.

4. Hormony

Na przebieg migreny wpływ mają głównie żeńskie hormony płciowe. To właśnie z tego względu po okresie dojrzewania, na chorobę tę cierpi 3 razy więcej kobiet niż mężczyzn. U co dziesiątej kobiety migrena jest ściśle związana z cyklem miesiączkowym, a stosowanie pigułek antykoncepcyjnych nasila bóle migrenowe. Dowodem dla tej teorii jest ustępowane lub złagodzenie bólów migrenowych w trakcie ciąży, gdy zmienia się stosunek określonych hormonów oraz powrót napadów w tym samym nasileniu i z taką samą częstotliwością po urodzeniu dziecka. Również po menopauzie bóle są rzadsze i łagodniejsze.

5. Pogoda

Ogromna rzesza ludzi należy do grupy tzw. meteoropatów, czyli osób reagujących zmianą samopoczucia, senności, czy koncentracji na zmiany pogody. U osób z migreną wpływ tego czynnika jest jeszcze wyraźniej zaznaczony. Co druga osoba cierpiąca na migrenę deklaruje związek wystąpienia napadu migreny z nagłym spadkiem ciśnienia, silnym wiatrem, czy nagłą zmianą pogody.

6. Bodźce zewnętrzne

Rzadko zdarza się, że bodźce zewnętrze, takie jak np. migające światło telewizora, dyskoteki, intensywny zapach potraw, czy klimatyzowane pomieszczenia także mogą wywołać napad migreny.