Alergia pokarmowa

Punkt Zdrowia

Definicja

Zrozumienie choroby jaką jest alergia pokarmowa wymaga zapoznania się z podstawowymi pojęciami i definicjami związanymi z tym zagadnieniem.

Nadwrażliwość pokarmowa – jest to termin używany na określenie chorób, które występują w efekcie spożycia określonego pokarmu lub składnika pokarmowego (w ilości, która nie wywołuje takich reakcji u osób zdrowych) z pojawieniem się szeregu określonych i powtarzalnych objawów; termin ten obejmuje zarówno alergię, jak i nietolerancję pokarmową. Obie choroby mogą wystąpić niezależnie i jednocześnie.

Nietolerancja pokarmowa – jest to choroba wywołana przez pokarm, w której mechanizmie nie znajduje się udziału układu immunologicznego; występuje najczęściej w przebiegu reakcji farmakologicznych związanych np. z lekami lub toksycznego działania niektórych substancji na błonę śluzową przewodu pokarmowego i całego organizmu.

Alergia pokarmowa – jest to choroba, u podłoża której leży nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego na powszechnie nieszkodliwy związek; w jej przebiegu zaangażowanych może być wiele elementów układu odpornościowego, a objawy (znane i powtarzalne) mogą wystąpić zarówno po sekundach, jak i godzinach od spożycia pokarmu; alergia rozpoczyna się najczęściej u niemowląt i dzieci, a często trwa do wieku dorosłego.

Epidemiologia

Choć około 20% dorosłych osób deklaruje występowanie objawów alergii pokarmowej, to jednak po przeprowadzeniu pełnej diagnostyki jedynie 1-3% spełnia kryteria choroby. Pozostała część zalicza się najpewniej do innych rodzajów nadwrażliwości pokarmowej. U dzieci alergia pokarmowa jest najczęstszą przyczyną bólów brzucha i wielu innych dolegliwości. Ocenia się, że aż 8-10% dzieci cierpi na tę chorobę.

Patomechanizm choroby

Pierwszym etapem alergii pokarmowej jest pojawienie się z przewodzie pokarmowym związku, który układ odpornościowy rozpoznaje jako antygen. Antygen jest to substancja odczytywana przez ludzki organizm jako obca i szkodliwa, a co z tego wynika konieczne jest jej zneutralizowanie i usunięcie. Błąd procesu polega na tym, że u większości ludzi dany związek nie powoduje reakcji immunologicznej. Następuje odpowiedź układu odpornościowego identyczna do tej, jaka odbywa się w trakcie infekcji, jednak patologiczna - ponieważ nieadekwatna do zagrożenia. Substancje błędnie odczytywane u części populacji jako antygeny, dające odpowiedź ze strony układu immunologicznego i wywołujące szereg charakterystycznych i powtarzalnych objawów nazywane są alergenami.

Za występujące objawy alergii odpowiedzialna może być jedna lub kilka z wymienionych typów reakcji immunologicznych:
- typ I - reakcja natychmiastowa (anafilaktyczna) zależna od przeciwciał klasy IgE – 48-50%,
- typ II - reakcja cytotoksyczna - 6%,
- typ III - reakcja z udziałem kompleksów immunologicznych - 10%,
- typ IV - reakcja typu opóźnionego – komórkowa -18%.

Najczęściej dochodzi do produkcji przeciwciał IgE, które wytwarzane są przez komórki tuczne, tzw. mastocyty. Ich naturalnym miejscem bytowania w przewodzie pokarmowym jest tkanka limfatyczna błony śluzowej jelita (GALT), a głównie tzw. kępki Peyera. Podczas degranulacji (rozpadu) mastocytów dochodzi zarówno do uwolnienia przeciwciał, jak i innych substancji. Jedną z nich jest histamina, uważana za główną przyczynę nieprzyjemnych dolegliwości alergicznych.

Od wielu lat poszukuje się przyczyn opisanego procesu. Powstało mnóstwo różnych, często rozbieżnych teorii, które mają na celu uzasadnić powstawanie samej alergii, jak i znaczny wzrost zapadalności na tę chorobę.

Alergia nie jest chorobą nową, jej pierwsze przypadki notuje się już w czasach starożytnych. Jednak zauważono wyraźny wzrost zachorowania na alergię w XX wieku, którego nie można tłumaczyć jedynie lepszą rozpoznawalnością choroby. Jednocześnie bezspornie na alergię cierpi coraz więcej dzieci i ujawnia się ona już we wczesnym dzieciństwie.

W jednej z częstszych teorii uważa się, że za szybkim postępem cywilizacyjnym i bogactwem nowych substancji nie nadąża ewolucja naszego organizmu i układu odpornościowego. Wiele substancji odbieranych jest jako obce, gdyż układ immunologiczny nie zdołał jeszcze się ich „nauczyć”.

Zauważono, że na alergię najbardziej narażone są małe dzieci. Przypuszcza się, że podstawowe znaczenie ma karmienie piersią, coraz bardziej zapuszczane w dobie bogactwa mlek sztucznych. Uważa się, że karmienie piersią stanowi najlepszą i pierwszą prewencję rozwoju choroby alergicznej u niemowląt. Jest to związane z dwoma mechanizmami. Po pierwsze – karmienie piersią odsuwa w czasie kontakt dziecka z obcymi alergenami oraz pozwala na kontrolowane, systematyczne i stopniowe wprowadzanie nowych produktów do diety dziecka. Po drugie – w mleku matki znajdują się limfocyty i makrofagi zawierające IgA, wspomagające pracę układu odpornościowego dziecka w walce z antygenami. Należy również pamiętać, iż niemowlęta nie mają w pełni rozwiniętej błony śluzowej przewodu pokarmowego, co dodatkowo zwiększa ryzyko alergii.

Czynniki ryzyka wystąpienia alergii:
- zaburzenie prawidłowej flory bakteryjnej lub jej brak,
- patologie procesu trawienia,
- obniżona produkcja ochronnej wydzielniczej IgA,
- zakażenia pasożytnicze, wirusowe lub bakteryjne przewodu pokarmowego.

Substancje uczulające

Także związki, które uczulają nie należą do rzadkości - możemy je znaleźć w codziennym pożywieniu, prawie na każdym stole. Większość substancji alergizujących to związki proste i o bardzo małych rozmiarach - z tego względu nawet ugotowane potrawy mogą wywoływać alergię. 

Alergeny pokarmowe u dzieci:
- białko mleka krowiego,
- białko jaja kurzego.
Są to dominujące alergeny w tej grupie, pozostałe natomiast pokrywają się przeważnie z alergenami dla dorosłych.

Alergeny pokarmowe u dorosłych:
1) Pochodzenia zwierzęcego
- ryby,
- owoce morza,
- białko mleka krowiego,
- węglowodany mleka krowiego (laktoza),
- mięso wołowe, cielęce, kurze (rzadziej).
2) Pochodzenia roślinnego (wszystkie pokarmy pochodzenia roślinnego posiadają potencjał alergizujący)
- orzechy arachidowe,
- warzywa: pomidor, ziemniak, papryka. seler, marchew, pietruszka, kapusta, kalafior, rzodkiewka, chrzan, rzepa,
- owoce: jabłka, cytrusy, truskawki, ananasy, banany,
- przyprawy,
- soja i inne rośliny strączkowe (groch, fasola, soczewica, bób).
3) Leki przyjmowane doustnie

Niektóre związki w sposób bezpośredni lub pośredni prowadzą do reakcji immunologicznej z udziałem histaminy. Produkty wywołujące reakcje alergiczne poprzez wydzielanie histaminy: czekolada, pomidory, truskawki, jaja, ryby, pomarańcze, owoce morza, szpinak, przyprawy. Produkty zawierające histaminę lub substancje o podobnym działaniu: czekolada, pomidory, owoce morza, banany, truskawki, papryka, kapusta kiszona, wino, orzechy, tuńczyk, ser, śledzie, makrele.

Oczywiście uważa się, że wszelkiego rodzaju dodatki do żywności (substancje konserwujące, poprawiające walory smakowe, barwniki, przeciwutleniacze) również mogą być odpowiedzialne za występowanie alergii pokarmowych. Należą do nich: barwnikiazowe i nieazowe, kwas benzoesowy, glutaminian sodu, estry kwasu hydroksybenzoesowego, dwutlenek siarki, siarczany, substancje słodzące i spulchniające.

Objawy

Objawy alergii pokarmowej mogą być jednonarządowe, mogą dotyczyć jednocześnie kilku narządów lub układów jednocześnie oraz mogą dawać dolegliwości ogólnoustrojowe.

1. Reakcje wstrząsowe

Jest to najpoważniejszy rodzaj powikłań jaki może wystąpić w przebiegu alergii pokarmowej, którego ekstremalnym przejawem jest wstrząs anafilaktyczny. Każdy alergik, jak i bliscy z jego otoczenia, muszą koniecznie znać objawy owej reakcji, ponieważ jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej interwencji. Objawy pojawiają się nagle i w mgnieniu oka narastają osiągając maksymalne natężenie. Najpierw spada ciśnienie krwi, które organizm próbuje skompensować przyspieszając rytm bicia serca. Potem pojawia się uczucie osłabienia, nudności, wymioty. Skóra staje się blada, zimna i spocona. W końcu może dojść do zaburzeń świadomości. Objawy wstrząsu są wyrazem niedokrwienia tkanek i narządów obwodowych, w szczególności skóry, przewodu pokarmowego i mózgu, które wynikają z szybkiego i nasilonego skurczu wszystkich naczyń krwionośnych w odpowiedzi na reakcję z alergenem.

2. Objawy ze strony przewodu pokarmowego

Alergia pokarmowa najczęściej objawia się dolegliwościami ze strony właśnie tego układu. Najczęściej kojarzymy alergię z takimi objawami jak bóle brzucha, wymioty, nudności, brak apetytu, biegunki lub zaparcia. Należy jednak pamiętać, że zdarzają się chorzy u których dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego są tak nasilone, że wymagają szybkiej interwencji lekarzy.

Dolegliwości ze strony jamy ustnej

Pojawiają się najczęściej w przypadku uczulenia na alergeny, które są neutralizowane w żołądku przez kwas solny, a jedyne szkody jakie są w stanie wyrządzić znajdują się na poziomie jamy ustnej. Są to przeważnie pyłki roślin zjadane z innymi produktami. Objawy są w zasadzie podobne do dolegliwości skórnych u alergików.

Dolegliwości ze strony przełyku

Dotyczą wystąpienia refluksu żołądkowo-przełykowego, który polega na cofaniu się treści żołądkowej do przełyku. Pacjent odczuwa nieprzyjemne pieczeniu lub palenie w przełyku, które może sięgać aż do gardła i powodować niesmak w ustach.

Dolegliwości ze strony żołądka

Mogą pojawić się pod postacią ostrej lub przewlekłej reakcji alergicznej żołądka. W pierwszym przypadku dochodzi do obrzęku całej błony śluzowej żołądka, co powoduje silne bóle brzucha i wymioty. W drugim przypadku obraz histologiczny może być nieswoisty, tak jak i towarzyszące mu objawy: uczucie pełności, wzdęcia, ból, brak łaknienia, zaburzenia wypróżniania.

Dolegliwości ze strony jelit

W przebiegu alergii pokarmowej może dojść do zapalenia jelit (najczęściej z towarzyszącym zapaleniem żołądka). Charakteryzuje się ono bardzo silnymi bólami brzucha, brakiem apetytu, wymiotami, biegunką, chudnięciem, niedożywieniem. Pacjent może podkrwawiać z podrażnionej błony śluzowej, czego efektem może być niewielka niedokrwistość oraz krew utajona w kale.

3. Układ oddechowy

Główne dolegliwości ze strony układu oddechowego to astma (duszność, kaszel), alergiczny nieżyt nosa (katar, zatkany nos), obrzęk krtani (drapanie w gardle, duszność) oraz nawracające infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych (zapalenie oskrzeli, zapalenie ucha środkowego, zapalenie gardła) i zapalenie spojówek.

4. Skóra

Objawy ze strony skóry są identyczne, jak we wszystkich stanach atopii: świąd, pieczenie, wysypka, wyprysk alergiczny, pokrzywka, suchość skóry, obrzęk naczynioruchowy, atopowe zapalenie skóry.

5. Reakcje neurologiczne

Reakcje neurologiczne charakterystyczne są szczególnie u dzieci. Obserwuje się ciągłe rozdrażnienie, nadmierną ruchliwość, nadpobudliwość, zaburzenia snu. U dorosłych uczulenie na konkretne substancje i pokarmy jest częstą przyczyną migren i innych bólów głowy.

6. Inne niespecyficzne objawy kliniczne

W przebiegu alergii pokarmowej spotyka się także niedokrwistość mikrocytarną, niedobór lub ubytek masy ciała.

Objawy alergii u dzieci powyżej 3 roku życia

U dzieci problem alergii pokarmowej jest bardzo powszechny, lecz niestety objawy często są niespecyficzne, a postawienie diagnozy trudne. Obserwuje się szary, ziemisty lub blady kolor skóry. Na twarzy dziecka wypisane jest zmęczenie, osłabienie i dyskomfort. Często obserwuje się tzw. geograficzny język – obrzęknięty, malinowo czerwony, obłożony, z wyraźnymi pobruzdowaniami. Dzieci alergiczne mogą mieć podkrążone oczy, często zatkany nos, uporczywy katar, swędzenie nosa, chrypkę, przewlekły kaszel, obrzęk krtani, zapalenie ucha środkowego, czasem duszność. Często obserwuje się jednocześnie niedobór masy ciała i słabe odżywienie. Klasycznym objawem uczulenia na mleko jest intensywnie swędząca wysypka, umiejscowiona charakterystycznie na płatkach usznych, w zgięciach łokci i kolan.

Objawy alergii u niemowląt i dzieci do 3 roku życia

U niemowląt i małych dzieci podstawowym alergenem jest białko mleka krowiego. Dziecko ulewa, wymiotuje, ma bóle brzucha, biegunki (czasem z domieszką krwi) lub zaparcia. Tak nieprzyjemne dolegliwości są u niemowląt przyczyną awersji do jedzenia. Najczęstszym jednak objawem jest swędząca wysypka, najczęściej widoczna pod postacią szorstkich, czerwonych policzków i suchej skóry. U niemowląt często pojawia się tzw. sapka, czyli charakterystyczny oddech wynikający z zatkania nosa i zalegania wydzieliny. W konsekwencji utrudnione jest oddychanie, pojawia się kaszel i katar.

Inne niespecyficzne objawy alergii pokarmowej u dzieci to: moczenie nocne, bóle stawów i mięśni, obrzęki, nadmierne pocenie się, zmęczenie, nadpobudliwość, zaburzenia koncentracji, bóle głowy, podwyższona temperatura.

Rozpoznanie

Diagnostykę każdego rodzaju alergii należy rozpocząć od wizyty u lekarza. Wywiad z pacjentem jest pierwszym i najważniejszym elementem badania. Błąd popełniony na tym etapie procentuje w dalszych badaniach. Nawet po wykonaniu wszystkich niżej opisanych badań wynik może być ujemny, a klinika może być jedyną wskazówką dla lekarza o obecności choroby. Lekarz powinien zapytać pacjenta o predyspozycje genetyczne do alergii wyrażone innymi objawami atopii (astma oskrzelowa, wyprysk skórny atopowy i inne). Również dodatni wywiad rodzinny (występowanie alergii w rodzinie) jest czynnikiem ryzyka i wskazówką dla lekarza. Dalej należy uzyskać informację na temat charakterystyki objawów, ich sezonowości, okoliczności towarzyszących i czasu trwania.

Po sprawnie przeprowadzonym badaniu lekarskim kolejnym etapem powinno być wykonanie badania morfologii krwi. W badaniu tym poszukujemy przesłanki o toczącej się reakcji alergicznej w organizmie, widocznej pod postacią nadmiaru specjalnej frakcji leukocytów - eozynofili. Możliwe jest także wykonanie bardziej specjalistycznej oceny układu immunologicznego. Pobudzenie układu odpornościowego widoczne jest w postaci zwiększenia stężenia IgE.

Bardzo skuteczną metodą diagnostyczną, najczęściej wykonywaną przez dermatologów, pediatrów oraz pulmonologów, jest przeprowadzanie testów skórnych. Pomimo swojej nazwy, próby skórne służyć mogą w rzeczywistości do oceny uczulenia na wszystkie rodzaje alergenów: wziewne, pokarmowe i skórne. Wadą tej techniki jest jednak niemożność określenia stadium alergii. Oznacza to, że na podstawie tego badania dostaniemy odpowiedź czy dana osoba uczulona jest na konkretny alergen, czy nie. Nie będziemy natomiast wiedzieć, które objawy alergii odpowiadają któremu uczuleniu. Test skórny polega na nałożeniu kropli wzorcowego alergenu na skórę przedramienia lub pleców i nakłuciu skóry w tym miejscu małą igłą. Po 20 minutach odczytuje się wynik na podstawie obrzęku zapalnego w miejscu ukłucia w stosunku do wcześniej wykonanych prób kontrolnych: ujemnej i dodatniej.

Największą skutecznością wykazują się jednak próby prowokacji. Choć wydawać by się mogło, że jest to metoda prostsza od wyżej wymienionych daje niemal 100% pewności, a związana z nią dieta eliminacyjna jest jedną najskuteczniejszych metod leczenia alergii pokarmowej. Próba prowokacji polega na eliminacji w ciągu 1-2 tygodni jednego składnika pokarmowego, który podejrzewamy o wywoływanie alergii. Na podstawie obserwacji objawów ocenia się

W przypadku podejrzenia alergicznego zapalenia jelita lub żołądka można wykonać gastroskopię z pobraniem fragmentu błony śluzowej. Znalezienie eozynofili w wycinku błony śluzowej potwierdza rozpoznanie.

Komentuj

Zawartość pola nie będzie udostępniana publicznie.

Najnowsze artykuły

Szybki marsz dla zdrowia

Bieganie obniża ciśnienie krwi i poziom cholesterolu, a także redukuje ryzyko cukrzycy. Wszystkie trzy są głównymi czynnikami powodującymi choroby...

Najnowsze artykuły

Szybki marsz dla zdrowia
Bieganie obniża ciśnienie krwi i poziom cholesterolu, a także redukuje ryzyko...
Rzucamy palenie - porady
Rzucanie palenia nie jest łatwie - wymaga czasu i wysiłku, często nie udaje się...
Odchudzam się

Najnowsze artykuły

Kremy na zimę i mróz
Zimą delikatna skóra twarzy i rąk wystawiona jest na działanie mrozu, wiatru i zmian temperatury (zwłaszcza przy przechodzeniu z ciepłego miejsca w zimne i na odwrót). Wszystkie te czynniki powodują...
Dbamy o paznokcie
O zdrowie i wygląd paznokci należy dbać, w przeciwnym razie możemy doprowadzić do ich osłabienia i zniszczenia - pęknięć, rozdwajania się, wyszuszenia i podrażnienia skórki wokół paznokci. Dbanie o...

Najnowsze artykuły

Astma
Astma oskrzelowa, czyli dychawica oskrzelowa charakteryzuje się częstymi, przejściowymi nawrotami duszności, spowodowanymi niedrożnością dróg...
Cukrzyca - kontroluj jedzenie
To co jemy i kiedy jemy wpływa na poziom cukru we krwi, dlatego bardzo ważna jest kontrola tego poziomu, zwłaszcza jeżeli chorujemy na cukrzycę, ale...

Najnowsze artykuły

Brutalne gry mogą zwiększać poziom agresji

Naukowcy z uniwersytetu stanowego w Ohio, USA przeprowadzili badanie mające sprawdzić, czy granie w brutalne gry wideo powoduje zwiększenie poziomu agresji u osób w nie grających. Całość badania...

Porady dla samotnych rodziców

Wychowywanie dziecka w pojedynkę oznacza stawanie przed wieloma trudnymi zadaniami i podejmowanie ważnych decyzji na własną rękę. Samotnym rodzicom jest trudniej, muszą więc...