Jak rozpoznać chorobę wrzodową?

Lekarz w podstawowej opiece medycznej przy podejrzeniu choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy jest zobligowany przeprowadzić przede wszystkim dokładny wywiad z pacjentem. W drugiej kolejności należy wykonać badanie per rectum, badanie kału na krew utajoną oraz morfologię krwi w poszukiwaniu niedokrwistości z niedoboru żelaza.

Można spotkać się jeszcze w literaturze z badaniem kontrastowym przewodu pokarmowego, wykonywanym jako pierwsze badanie przesiewowe choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Pacjent połykał nieszkodliwy kontrast, który wypełniał po kolei wszystkie elementy przewodu pokarmowego. W trakcie tego pasażu były wykonywane zdjęcia przeglądowe. Obecnie jednak przeszło ono do historii i zostało zastąpione gastroskopią.

Gastroskopia

Gastroskopia jest obecnie podstawowym badaniem potwierdzającym chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy. Jest to badanie endoskopowe polegające na wprowadzeniu przez jamę ustną fiberoskopu (cienkiej, giętkiej sondy), który przesuwa się przez gardło, wzdłuż przełyku, aż do żołądka. Kamera i źródło światła umieszczone na końcu sądy umożliwiają bezpośrednie obserwowanie wyglądu błony śluzowej przewodu pokarmowego za pomocą obrazu przekazywanego za pomocą światłowodów do komputera i na jego monitor.

Największą zaletą badania jest możliwość jednoczesnego wykonania badania obrazowego, a w razie potrzeby przeprowadzenie biopsji i pobranie wycinka fragmentu zmienionej patologicznie tkanki. Biopsja żołądka może być konieczna w celu zróżnicowania wrzodu z nowotworem o kraterowatym wyglądzie. Wycinki dwunastnicy pobierane są do diagnostyki zakażenia Helicobacter pylorii.

Inne badanie to oznaczenie podstawowego wydzielania kwasu w żołądku oraz podstawowe i po stymulacji sekretyną wydzielanie gastryny (gastryna powoduje wydzielanie kwasu). Bardzo duże wartości podstawowe wydzielania występują w zespole Zollingera – Ellisona. Zespół Zollingera – Ellisona polega na nadmiernym wydzielaniu gastryny przez gruczolak umiejscowiony w trzustce, stąd nadmierna kwaśność i wrzody.

Diagnostyka zakażenia Helicobacter pylorii

Ponieważ zakażenie Helicobacter pylori stanowi główną przyczynę choroby wrzodowej, wykrycie bakterii stanowi podstawę diagnostyki choroby. Infekcję H. pylorii można potwierdzić za pomocą metod inwazyjnych i nieinwazyjnych.

Metody inwazyjne

Badania inwazyjne bazują na wycinkach błony śluzowej pobranych w trakcie gastroskopii.
1. Badanie histopatologiczne wycinka pobranego z dwunastnicy.
2. Hodowla bakteryjna z materiały pobranego z błony śluzowej dwunastnicy.
3. Test ureazowy – polega na wykryciu ureazy świadczącej o obecności H. pylorii; test polega na umieszczeniu pobranego wycinku błony śluzowej dwunastnicy na płytce laboratoryjnej zawierającej mocznik; jeżeli w pobranej próbce znajdowały się bakterie, będą one wydzielać ureazę, która rozłoży mocznik, powodując alkalizację podłoża; podłoże jest zmieszane z substancją, która w zasadowym środowisku zmienia barwę.

Metody nieinwazyjne

1. Ureazowy test oddechowy - badanie polega na wypiciu przez pacjenta roztworu mocznika zawierającego w swoich cząsteczkach znakowane izotopem atomy węgla 13C lub 14C; w przypadku zakażenia bakterią, wytwarzana przez nią ureaza hydrolizuje mocznik do dwutlenku węgla i amoniaku, który wydalany jest dalej przez płuca; w badaniu mierzone jest stężenie dwutlenku węgla (zawierającego znakowany węgiel) w wydychanym powietrzu; skuteczność testu jest bliska 95%.
2. Testy serologiczne – mają na celu wykryć obecność swoistych przeciwciał przeciwko antygenom Helicobacter pylori, które obecne są we krwi osoby zakażonej; zaletą badania jest łatwy dostęp, ponieważ wymaga prostego pobrania krwi.
3. Test na antygeny bakterii w kale – badanie polega na pobraniu próbki kału, w którym w przypadku zakażenia obecne są łatwo wykrywalne fragmenty komórek bakteryjnych; badanie cechuje się wysoką czułością i swoistością.