Leczenie niefarmakologiczne nadciśnienia tętniczego

Nadciśnienie tętnicze diagnozujemy na podstawie kilku niezależnych pomiarów ciśnienia, w trakcie których przekracza ono 140/90 mmHg (ciśnienie skurczowe/ciśnienie rozkurczowe). Nadciśnienie tętnicze jest zmorą dzisiejszych czasów. Może prowadzić do licznych, często zagrażających życiu powikłań, takich jak: zawał serca, udar mózgu, czy choroby nerek.

Istnieje wiele przyczyn nadciśnienia, poczynając od najczęstszego – idiopatycznego, przez choroby nerek, choroby sercowo-naczyniowe, nadczynność tarczycy, hipernatremię, choroby układu nerwowego i otyłość. Część z tych czynników można modyfikować za pomocą diety.

Ogólne zalecenia dla nadciśnieniowców

1. W przypadku istnienia nadwagi  lub otyłości konieczna dieta niskokaloryczna (1000-1500kcal). Nie może ona polegać jednak na byle jakim ograniczeniu pokarmów. Musi być to dieta dobrze zbilansowana (czytaj dalej).

2. Należy ograniczyć spożycie tłuszczów zwierzęcych oraz zwiększyć udział tłuszczy roślinnych w diecie.

3. Dieta powinna być niskobiałkowa, ponieważ produkty metabolizmu białka mogą obciążać i uszkadzać nerki.

4. Zamiast cukrów prostych (słodycze, owoce) należy przyjmować cukry złożone (pełnoziarniste produkty zbożowe).

5. Należy zwiększyć spożycie produktów bogatych w witaminy (szczególnie w witaminę C). Utrata witamin, szczególnie tych rozpuszczalnych w wodzie, jest częstym zjawiskiem przy stosowaniu leków moczopędnych.

6. Powinniśmy pamiętać o przyjmowaniu produktów bogatych w potas, który jako antagonista sodu pomaga obniżać ciśnienie, a dodatkowo może być tracony podczas farmakoterapii przeciwnadciśnieniowej. Produkty bogate w potas to: zielone warzywa liściaste (natka pietruszki, brukselka), pomidory, ziemniaki, warzywa strączkowe (groch, fasola, soja) oraz owoce (banany, brzoskwinie, czarne porzeczki, morele, winogrona).

7. Pamiętajmy o odpowiednim spożyciu lub suplementacji wapnia i magnezu. Pierwiastki te mogą być tracone podczas przyjmowania niektórych leków obniżających ciśnienie, np. leków moczopędnych.

8. Należy zwiększyć ilość błonnika pokarmowego w diecie.

9. Powinniśmy przyjmować produkty, które mają naturalne właściwości obniżające ciśnienie (np. czosnek).

10. Należy ograniczyć spożycie alkoholu. Wbrew powszechnej opinii każdy rodzaj alkoholu (piwo, wódka, ale również wino) ma potencjał hypertensyjny. Jego zdolność do podnoszenia ciśnienia tętniczego rośnie wraz z ilością przyjmowanego alkoholu. Nawet „okazjonalne” picie doprowadza do wzrostu ciśnienia tętniczego. Natomiast zaprzestanie picia alkoholu powoduje niemal natychmiastowy spadek ciśnienia. Dodatkowo należy pamiętać o interakcjach, jakie mogą zachodzić między alkoholem a lekami na nadciśnienie. Może on zmniejszyć lub całkowicie zablokować ich działanie.

11. Unikać mocno parzonej herbaty.

12. Unikać kawy mielonej (kawa rozpuszczalna podczas obróbki technicznej traci właściwości hypertensyjne).

13. Koniecznie należy rzucić palenie.

14. Wskazane jest podejmowanie nawet niewielkiego, ale regularnego wysiłku fizycznego (spacery, jazda na rowerze).

Dieta ubogosodowa

Sód poprzez wiązanie wody ma właściwości hypertensyjne. Nadmiar sody w organizmie prowadzi do zatrzymywania wody, wzrostu objętości krwi krążącej i powstania nadciśnienia. Dlatego nadciśnieniowcom zaleca się ograniczenie ilości spożywanej soli do 3-6g/dobę. Głównym pokarmowym źródłem sodu jest sól kuchenna (NaCl). Przeciętnie stosujemy dziennie aż do 20g sodu. W drugiej kolejności po doli kuchennej, za dostarczanie sodu w diecie odpowiadają produkty naturalnie bogate w ten pierwiastek oraz wzbogacane w niego podczas obróbki technicznej i konserwacji.

Zalecenia w diecie niskosodowej:

1. Nie solić potraw przed spróbowaniem. Najlepiej jest nie solić potraw jeszcze w trakcie gotowania, a dopiero ewentualnie dosalać w razie potrzeby przed jedzeniem.

2. Należy koniecznie zrezygnować ze stosowania soli kuchennej. Z powodzeniem można ją zastąpić świeżymi lub suszonymi ziołami, np.: bazylią, tymiankiem, estragonem, koperkiem, zieloną pietruszką, majerankiem. Niektóre, z tych warzyw jak np. czosnek, także mogą spełniać rolę przypraw, a jednocześnie posiadają właściwości obniżające ciśnienie krwi.

3. Powinniśmy unikać produktów wysoko przetworzonych, takich jak gotowe potrawy, sosy, zupy w proszku, które ze względu na wysoki stopień obróbki i ilość konserwantów zostały wzbogacone w dodatkową ilość soli.

4. Należy unikać pokarmów zawierających dużo sodu: śledzi, wysoko przetworzonych wędlin i konserw mięsnych, serów żółtych, topionych i typu Feta, wędzonego mięsa i ryb, produktów marynowane i konserwowych,  fast food’ów, słonego pieczywa, chipsów, krakersów, słonych przekąsek typu paluszków.

5. Starszym osobom może być bardzo ciężko zrezygnować z całożyciowego przyzwyczajenia. W aptekach mogą znaleźć substytut soli kuchennej w postaci soli sodowo-potasowej. Nie jest to jednak produkt dla każdego. Potas w nadmiarze jest szkodliwy, szczególnie dla pacjentów z chorobami towarzyszącymi, takimi jak: cukrzyca, czy choroby nerek.

6. Bardzo ważne jest wczesne, profilaktyczne odzwyczajanie od soli już małych dzieci. Wiele ogólnoświatowych badań potwierdziło, że nasze powszechne używanie soli jest kwestią przyzwyczajenia, a nie wyboru opartego na smaku. Dzieci, które nie znają smaku solonych potraw, są tak samo zadowolone ze smaku potraw niesolonych. Zwyczaj solenia uczą się jednak od rodziców.

7. Pamiętaj o suplementacji wapnia, magnezu i potasu, które to pierwiastki mają właściwości obniżające ciśnienie tętnicze, poprzez antagonizowanie działania sodu.

Zobacz także:
Rola sodu w organizmie
Rola potasu w organizmie